Για το άνοιγμα των σχολείων...

Δεισιδαιμονία, συνωμοσιολογία, τρομολαγνεία

Θεωρούσα μέχρι τώρα ότι η έκφραση οπαδικού φανατισμού και παροξυσμού (αν και ψυχοθεραπευτική για πολλούς) μπορεί ενίοτε να φαίνεται για άλλους ανούσια και επικίνδυνη.

Ακούγοντας τις τελευταίες ημέρες στο ραδιόφωνο τοποθετήσεις συμπολιτών μας για το ζήτημα των μέτρων περιορισμού της εξάπλωσης του κορωνοϊού και την πιθανότητα να μολύνονται οι "πιστοί" που μεταλαμβάνουν, διαπιστώνω ότι αυτός ο οπαδικός φανατισμός ωχριά μπροστά στο μέγεθος των σκοταδιστικών αντιλήψεων μέρους της κοινωνίας. Θα μπορούσε ίσως να ερμηνευτεί και ως θλιβερό αποτύπωμα της πολύχρονης επίδρασης των μέσων μαζικής εξαπάτησης.

Να εξηγήσω ότι αυτό το δείγμα των παρεμβάσεων των ακροατών, μπορεί να μην είναι στατιστικά σημαντικό, είναι όμως ένα σαφές δείγμα που επιβεβαιώνει ότι βρισκόμαστε σε συλλογικό επίπεδο αντιμέτωποι ακόμα με τη δεισιδαιμονία, τη συνωμοσιολογία, την τρομολαγνεία, δεδομένα που συνιστούν ένα φαινόμενο όχι μονάχα απτό αλλά και ευρύ, καθώς διαπερνά όλη την κοινωνία και διαποτίζει τις συλλογικές παραστάσεις σε ανησυχητικό βαθμό, αφού φτάνει μεχρι το βαθμό παράνοιας.

Δεν θα επιχειρήσω καμία ψυχιατρική ή ψυχολογική προσέγγιση με στόχο την "περιγραφή και ταξινόμηση" του Έλληνα γιατί όλα αυτά δεν είναι προνόμια μόνο δικά μας. Για παράδειγμα, η συνωμοσιολογία είναι ένα «ευρύ κοινωνικό φαινόμενο» που «προκαλεί ανησυχία», όχι μόνο στην Ελλάδα όπου δεν βρήκα έρευνες αντίστοιχες με αυτή της Γαλλίας, όπου σχεδόν 8 στους 10 Γάλλους ασπάζονται τουλάχιστον μία από τις πιο διαδεδομένες θεωρίες συνωμοσίας, σύμφωνα με έρευνα του ινστιτούτου Ifop για λογαριασμό του Foundation Jean Jaurès και του παρατηρητηρίου Conspiracy Watch.

Ο συνωμοσιολογικός μύθος ή λόγος δεν είναι βέβαια κάτι καινούργιο, ούτε εντελώς άναρχο. Διέπεται από συγκεκριμένο περίγραμμα, αρχές και λειτουργίες, που βασίζονται στην πλήρη απόρριψη του τυχαίου και ενδεχόμενου συμβάντος και στην αποδοχή τού ότι όσα συμβαίνουν συνδέονται με τρόπο σκοτεινό και μυστηριώδη.

Έτσι, το καλοκαίρι είναι πιθανότερο να αποδεχτούμε ότι τις φωτιές που κατακαίουν τα δάση, τις βάζουν Τούρκοι πράκτορες (που δεν είναι διόλου απίθανο βέβαια), παρά να δούμε το προφανές, ότι υπάρχουν εμπρηστές οικοπεδοφάγοι, πεταμένα σκουπίδια, ανεξέλεγκτες χωματερές και ανθρώπινη αμέλεια (τσιγάρα, αγροτικές εργασίες καύσης κτλ.). Είναι ευκολότερο να πιστέψουμε οποιαδήποτε καλοσερβιρισμένη τερατολογία, από το ότι η Γη είναι επίπεδη για παράδειγμα, ότι οι άνθρωποι δεν πάτησαν ποτέ το φεγγάρι αλλά ότι ήταν μια καλοστημένη απάτη των Αμερικάνων, όσο και ότι ο άνθρωπος δεν είναι προϊόν εξέλιξης...

Και αυτό γιατί ο συνωμοσιολογικός λόγος όχι μόνο απαντά σε μια ανάγκη νοήματος, αλλά πριμοδοτείται και από την ματαιοδοξία μιας αίσθησης εξυπνάδας που απολαμβάνει αυτός που "ταΐζει" την υποψία (ο "ξυπνητζής" κατά το κοινώς λεγόμενο).

Η ιστορική γνώση τώρα είναι πολύτιμη για την εξαγωγή συμπερασμάτων. Οι πανδημίες του παρελθόντος έδειξαν πόσο ευάλωτο είναι το είδος μας όχι μόνο απέναντι στα μικρόβια και τους ιούς αλλά και στη βλακεία, το φασισμό και στην εκμετάλλευση "ανθρώπου από άνθρωπο" (χιλιάδες πεθαίνουν καθημερινά από την πείνα και τους πολέμους).

Η επικινδυνότητα της πρόσφατης γρίπης των χοίρων το 2009 δεν ήταν κατώτερη της πανδημίας της ισπανικής γρίπης του 1918-1920 (με εκατομμύρια νεκρούς), αλλά ο ανθρώπινος πολιτισμός είχε πλέον τα μέσα και τις συνθήκες να κατανοήσει, να πάρει μέτρα και να περιορίσει τις συνέπειές της σε σχέση με την προηγούμενη.
Για να μην αναφερθούμε στα θύματα του «Μαύρου Θανάτου» (πανώλη) του 14ου αιώνα (θέρισε το 1/3 του πληθυσμού της Ευρώπης). Αλλά και σε ασθένειες, όπως η λέπρα και η φυματίωση, που για αιώνες ταλάνιζαν την ανθρωπότητα και αποδίδονταν σε διαβολικές δυνάμεις ή σε θεϊκή τιμωρία, και οι οποίες σήμερα, χάρη στην ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟ θεραπεύονται αποτελεσματικά, όχι με αγιασμούς και ξόρκια (όπως μας συστήνει εν έτει 2020 ο Αμβρόσιος Καλαβρύτων), αλλά με φάρμακα, όπως η ριφαμπικίνη και η κλοφαζιμίνη που καταπολέμησαν το μυκοβακτηρίδιο της λέπρας, ένα μικρόβιο που ανήκει στην ίδια οικογένεια με το μικρόβιο που προκαλεί τη φυματίωση (την "έστειλε" στο χρονοντούλαπο η πενικιλλίνη).

Η διαφορά λοιπόν του παρόντος από το παρελθόν, ως προς την αντιμετώπιση των ασθενειών, συνίσταται κυρίως στα επιτεύγματα της Επιστήμης και στη βελτίωση των συνθηκών ζωής...
Η ανθρωπότητα, όπως έγραψε και ο σπουδαίος αστροφυσικός Κάρλ Σαγκάν, βρίσκεται σε μια διαρκή αναζήτηση μιας εργαλειοθήκης για την ανίχνευση και αποκάλυψη ανοησιών, παρανοήσεων, μυθευμάτων, fake news. Πρέπει να βρούμε ένα μηχανισμό που να μας μάθει τι να κάνουμε όταν ένας ανυπόστατος ισχυρισμός εξελίσσεται σε γνώση, αλλά και τι πρέπει να μην κάνουμε. Που θα μας βοηθάει να αναγνωρίζουμε τις πιο κοινές και επικίνδυνες πλάνες της θρησκείας και της πολιτικής δημαγωγίας. Αυτός ο μηχανισμός υπάρχει και δεν είναι άλλος από τον ορθό λόγο και την Παιδεία. Δηλαδή ζητάμε την επίκληση της κοινής λογικής η οποία φυσικά απουσιάζει από πολλούς, όπως φαίνεται, συμπολίτες μας...

Γιατί, μπορεί σήμερα η κοινωνία της πληροφορίας και της επικοινωνίας να φωτίζει τα πάντα και να μην αφήνει τίποτα στο σκοτάδι, ταυτόχρονα όμως αφήνει την υπόνοια ότι η πραγματικότητα είναι διαφορετική από αυτό που φαίνεται («η αλήθεια είναι αλλού» ή όπως ήταν και το moto στη σειρά X-Files "The truth is out there").

Το αποτέλεσμα είναι πως αυτή η ακραία διαφάνεια που φωτίζει ακόμα και το πιο σκοτεινό, παράγει μια ακόμα πιο βαθιά σκοτεινότητα. Όπως, άλλωστε, επισημαίνει και ο Μαρσέλ Γκοσέ: «Η πληροφορία συμμετέχει στην κατασκευή του αδιαφανούς και του ανεξέλεγκτου κόσμου στον οποίον ζούμε. Κανείς δεν θα μπορούσε να πιστέψει ότι τα Φώτα θα παρήγαγαν σκοτάδι».
Και πώς άλλωστε θα γινόταν κάτι τέτοιο, θα συμπληρώναμε εδώ, σε μια πολιτεία σαν τη δική μας, που επισήμως τον 21ο αιώνα αποδίδει στρατιωτικές τιμές στο Άγιο Φως;

Καταλήγοντας, θα αναφερθούμε στη ρήση του Michel Foucault: "Κυβερνώ σημαίνει δομώ το πεδίο ενδεχόμενης δράσης των άλλων" Ερμηνεύοντάς την λοιπόν, θα πούμε ότι είναι κυρίως ευθύνη των οργάνων της πολιτείας, της Κυβέρνησης αυτής δηλαδή, να καταδικάσει ως επικίνδυνη για τη δημόσια υγεία το "πόρισμα" της Ιεράς Συνόδου για την "αθωότητα" της μετάληψης στην πιθανότητα μετάδοσης του κορωνοϊού!

ΥΓ. Αναρωτιέμαι τελικά, τι θα γινόταν αν φορείς του κορωνοϊού αποδεικνύονταν τίποτα αλλόθρησκοι μετανάστες ή πρόσφυγες και όχι χριστιανοί ορθόδοξοι προσκυνητές των Αγίων Τόπων...

Μάρτυρες σε δύσκολους καιρούς

Καθώς διανύουμε τους πρώτους επτά μήνες της διακυβέρνησης της χώρας από τη ΝΔ, και καθώς οι υποσχέσεις διαψεύδονται η μία μετά τη άλλη, ένα άρθρο από τη στήλη "Ιδέες - Παλιές και νέες" του Θ. Γιαλκέτση από την Εφημερίδα των Συντακτών, αξίζει την αναδημοσίευση και την ανάγνωση:

Βιομηχανία... διαγνώσεων παιδιών με «μαθησιακές δυσκολίες»

Η «Εφ.Συν.» ανοίγει τον φάκελο μαθησιακές δυσκολίες, διάσπαση προσοχής, με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠΥ) και αυτισμός και διερευνά πώς από την πλήρη άγνοια φτάσαμε στις υπεράριθμες διαγνώσεις, με αποτέλεσμα ως χώρα να κατέχουμε το παγκόσμιο ρεκόρ στις μαθησιακές δυσκολίες, με συχνότητα που προσεγγίζει το 30%, ενώ θα έπρεπε να κυμαίνεται στο 2-4%.

Το βάρος καλούνται να σηκώσουν τόσο οι οικογένειες όσο και το σχολείο, ενώ η διαχρονική απουσία του «δημόσιου» από το εν λόγω πεδίο οδήγησε στην άνθηση του... ιδιωτικού.

Για κατασκευασμένα ποσοστά αλλά και σύνδρομα (βλέπε ΔΕΠΥ) μιλούν στην «Εφ.Συν.» ο παιδοψυχίατρος Δημήτρης Αναγνωστόπουλος, ο ψυχίατρος Θόδωρος Μεγαλοοικονόμουκαι οι ψυχολόγοι Μιχάλης Παπαδόπουλος και Νάνσυ Παπαθανασίου.

Περικυκλωμένα τα παιδιά. Από τις «μαθησιακές δυσκολίες» που περιλαμβάνουν όλα τα «δυσ-» (δυσλεξία, δυσαναγνωσία, δυσορθογραφία, δυσγραφία, δυσαριθμησία, δυσφασία), τη διάσπαση προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα, αλλά και τον αυτισμό.

Διαγνώσεις που σαρώνουν τη σύγχρονη Ελλάδα. Η επιστημονική κοινότητα αμφισβητεί τόσο τη συχνότητα των «μαθησιακών δυσκολιών» που προσεγγίζει το 30% (!) στη χώρα μας, ενώ θα έπρεπε να κυμαίνεται στο 2-4%, όσο και τα ίδια τα σύνδρομα, όπως τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) – διεθνώς γνωστή ως Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD).

Στη βάση των τωρινών επιστημονικών δεδομένων, λένε οι επιστήμονες, οι υπεράριθμες διαγνώσεις κινδυνεύουν να υποκρύπτουν πρωτίστως οικονομικά κίνητρα και να μην υπηρετούν τα πραγματικά συμφέροντα του παιδιού.

Ο Γιώργος είναι μαθητής της πέμπτης Δημοτικού. Πέρσι η δασκάλα κάλεσε τη μαμά του και της είπε ότι «πάσχει από ΔΕΠΥ».

Η... διάγνωση της δασκάλας βασίστηκε στο ότι ο Γιώργος «δεν συγκεντρώνεται στο μάθημα, δεν... το ένα, δεν... το άλλο». Η μαμά ρώτησε και τις άλλες μαμάδες, και διαπίστωσε ότι η δασκάλα είχε πει τουλάχιστον στις μισές πως «το παιδί χρειάζεται να το δει ειδικός». Αποφάσισε να μην τρέξει το παιδί της στους ειδικούς.

Η Χαρά είναι 9 χρόνων και πηγαίνει στην τρίτη Δημοτικού. Η δασκάλα της είπε στη μαμά της ότι «το παιδί έχει πρόβλημα το οποίο πρέπει να αντιμετωπιστεί από ειδικούς».

Η μαμά της Χαράς συμβουλεύτηκε παιδοψυχίατρο ο οποίος την καθησύχασε.

Ο Γιώργος έχει φέτος δάσκαλο ο οποίος δεν τον αντιμετωπίζει σαν «προβληματικό» και η δασκάλα της Χαράς έκανε πίσω μετά τη συμβουλή του παιδοψυχίατρου.

Ωστόσο, οι γονείς των δυο αυτών παιδιών δεν είναι ο κανόνας αλλά η εξαίρεση, αφού η συντριπτική πλειονότητα των γονιών μπαίνουν στην περιπέτεια των «ειδικών».

Οπως οι γονείς της Μαρίας και του Νικόλα.

Η Μαρία είναι 13 χρόνων. Διαγνώστηκε με ΔΕΠΥ στα 6 της χρόνια από τη δασκάλα και από ειδικό κι έκτοτε παίρνει ριταλίνη.

Ο Νικόλας, σήμερα μαθητής της πέμπτης Δημοτικού, διαγνώστηκε με δυσλεξία στην πρώτη και από τότε κάνει 3 συνεδρίες την εβδομάδα σε ιδιωτικό κέντρο έναντι 1.000 ευρώ τον μήνα!

Μόδα!

Ο Δημήτρης Αναγνωστόπουλος, αναπληρωτής καθηγητής Παιδοψυχιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρόεδρος της Παιδοψυχιατρικής Εταιρείας Ελλάδος και αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Παιδικής και Εφηβικής Ψυχιατρικής, μιλάει στην «Εφ.Συν.» για μόδα:
«Ξαφνικά έγινε της μόδας κι έχουμε τρομακτική αύξηση παγκοσμίως των μαθησιακών δυσκολιών. Εάν πιστέψουμε τα στοιχεία, τότε η χώρα μας κατέχει παγκόσμιο ρεκόρ με 30%.Το ποσοστό των δυσλεκτικών παιδιών στη χώρα μας αγγίζει το 27%, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία προ πενταετίας, αριθμός που σήμερα έχει αυξηθεί» σημειώνει, διαπιστώνοντας «παράλογο ποσοστό διαγνώσεων» που καταδεικνύει ότι «κάτι κάνουμε λάθος όλοι μας. Πριν ξεσπάσει αυτή η λαίλαπα το ποσοστό κυμαινόταν μεταξύ 2-4%, ενώ αντίστοιχα στην Ευρώπη μεταξύ 4-7%».
Το ίδιο παρατηρείται και στις διαγνώσεις αυτισμού και ΔΕΠΥ:
«Κάθε παιδί που αργεί να μιλήσει, που δεν επικοινωνεί κατά την εκτίμηση κάποιων με τον τρόπο που θα έπρεπε, το τοποθετούν στο περιβόητο φάσμα του αυτισμού και ξεκινούν οι ειδικές θεραπείες. Ξαφνικά έχουμε μία επιδημία αυτισμού. Και βέβαια, μην ξεχνάμε το άλλο μεγάλο κομμάτι, των διαγνώσεων υπερκινητικών παιδιών. Στην Ελλάδα, που δεν είχαμε ποτέ πρόβλημα υπερκινητικότητας, ξαφνικά αποκτήσαμε παιδιά υπερκινητικά».
«Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους και μας ωθούν να επαναθεωρήσουμε το εκπαιδευτικό σύστημα», προσθέτει. «Οταν όμως από τη μία ο γονιός αγωνιά από την πρώτη στιγμή για τις άριστες επιδόσεις του παιδιού του και το παιδί αποκλίνει από αυτόν τον στόχο, αυτό αποσυντονίζει, με αποτέλεσμα την αναζήτηση μιας άμεσης λύσης. Οταν δεν λαμβάνουμε υπόψη μας ότι κάθε άνθρωπος έχει διαφορετικό χρόνο επώασης και ανάπτυξης, τότε δημιουργείται χώρος για να “βαφτίσουμε” με περισσή ευκολία το παιδί προβληματικό. Από την άλλη, υπάρχει ο χώρος των κέντρων μάθησης λόγου και εκπαίδευσης που επεκτείνεται με ρυθμούς γοργούς», σημειώνει ο Δ. Αναγνωστόπουλος.
«Αρκεί να αναφέρουμε ότι η χώρα μας μετράει 6-7 χιλιάδες λογοπεδικούς, ενώ πίσω από όλο αυτό υπάρχει ένα ολόκληρο σύστημα που θέλει να επιβιώσει».

«Ανύπαρκτες» οι δημόσιες παιδοψυχιατρικές υπηρεσίες

Ο ψυχίατρος Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου, από τους πρωτεργάτες της αποασυλοποίησης της Λέρου, εργάστηκε στο Δρομοκαΐτειο, στο Κρατικό Θεραπευτήριο Λέρου και στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής, αναδεικνύοντας μεθόδους και προγράμματα ριζικής αποδόμησης και υπέρβασης των ιδρυματικών πρακτικών.
Μιλώντας στην «Εφ.Συν.» επιβεβαιώνει την υπερδιάγνωση των μαθησιακών δυσκολιών, του αυτισμού, της υπερκινητικότητας και διάσπασης προσοχής και μιλάει για τεχνητό, κατασκευασμένο ποσοστό.
«Αν οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας για ενηλίκους -πέραν του ποιοτικά άκρως προβληματικού χαρακτήρα τους- είναι ποσοτικά ανεπαρκείς και άκρως υποστελεχωμένες, η ποσοτική ανεπάρκεια και υποστελέχωση ισχύει στη νιοστή για τις παιδοψυχιατρικές υπηρεσίες».
Πράγματι, το «Δημόσιο» αποτελείται από ελάχιστα Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρα και ακόμα λιγότερες μονάδες νοσηλείας. Τα Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρα είναι, και ήταν ανέκαθεν, τόσο υποστελεχωμένα, που, ανεξάρτητα από τις όποιες προθέσεις των λειτουργών που εργάζονται σε αυτά, ούτε τις αξιολογήσεις δεν προλαβαίνουν να κάνουν - γι’ αυτό και η καθυστέρηση στα ραντεβού ξεπερνάει το εξάμηνο!
Και το κυριότερο: τα Κέντρα αυτά δεν παρέχουν θεραπείες (πλην ελαχίστων, πολύ ειδικών περιπτώσεων - και όχι όλα).
Κάνουν μόνο διάγνωση/αξιολόγηση και «συνταγογραφούν» τις προτεινόμενες θεραπείες (λογοθεραπεία, εργοθεραπεία, ψυχοθεραπεία, μαθησιακή στήριξη κ.λπ.), οι οποίες αναγκαστικά θα πρέπει να γίνουν σε ιδιωτικά κέντρα.

Ο ιδιωτικός τομέας

Αυτή η κατάσταση, που επιδεινώθηκε με το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης, έκανε συνεπώς το σύστημα των παιδοψυχιατρικών υπηρεσιών να συγκροτηθεί με συστατικό του στοιχείο την ανάθεση της πλειονότητας των θεραπειών στον ιδιωτικό τομέα.
«Είναι η εσαεί απουσία του “Δημόσιου” από το εν λόγω πεδίο που οδήγησε στην άνθηση του ιδιωτικού, με όλες τις συνεπαγόμενες παρενέργειές του, την ίδια στιγμή που αυτή η συγκρότηση του συστήματος δημιούργησε και εδώ, όπως παντού, τους γνωστούς «παράλληλους» ή «υπόγειους» διαύλους μιας κακοήθους συνέργειας δημόσιου - ιδιωτικού τομέα και τροφοδότησης του δεύτερου από τον πρώτο», εξηγεί ο Θ. Μεγαλοοικονόμου.
Η διαδικασία είναι η εξής: Οι γονείς παίρνουν μία γνωμάτευση-βεβαίωση από έναν δημόσιο φορέα και με βάση αυτή λαμβάνουν ένα ποσό από τον ασφαλιστικό φορέα για να προχωρήσουν στη θεραπεία (λογοθεραπείες, εργοθεραπείες κ.λπ.) στα ιδιωτικά κέντρα. Τα χρήματα αυτά, βέβαια, δεν είναι ποτέ αρκετά για την ολοκλήρωση της θεραπείας, αλλά λιγότερα από τα μισά που απαιτούνται. Ετσι -όσοι έχουν- βάζουν βαθιά το χέρι στην τσέπη προκειμένου να κάνει το παιδί τους την ενδεδειγμένη θεραπεία. Για όσους δεν έχουν, ισχύει το γνωστό «όπου φτωχός κι η μοίρα του».

Φάρμακο, η εύκολη «λύση»

Οι δάσκαλοι, καθηγητές κ.λπ., εξουθενωμένοι οι ίδιοι εργασιακά και μισθολογικά, έρχονται συχνά σε μεγάλη δυσκολία να διαχειριστούν καταστάσεις που δημιουργούνται στην τάξη από κάποια «διαφορετικά» ή «προβληματικά», όπως αμέσως χαρακτηρίζονται, παιδιά.
Παιδιά που δεν μπορούν να παρακολουθήσουν την επιθυμητή πρόοδο της τάξης, δυσκολεύονται στη μάθηση και λειτουργούν διαταρακτικά.
Παιδιά ανήσυχα, απρόσεχτα, που δεν «υπακούν», δεν ολοκληρώνουν τα καθήκοντά τους, δεν συμμορφώνονται, δεν έχουν θέληση, χάνουν τα πράγματά τους, είναι παρορμητικά, ακατάστατα, ενοχλητικά, μιλάνε πολύ, διακόπτουν τους άλλους, μπερδεύονται στα πόδια των άλλων.
Ολα αυτά είναι χαρακτηριστικά της σχολικής τάξης, αλλά είναι για όλους μας ανεκτά στον ανοιχτό χώρο, σε μια πλατεία ή στην παραλία.
«Ο κίνδυνος είναι να διοχετευθούν προς τα σύνδρομα και τις δυσκολίες ένα μέρος των προβλημάτων, των δυσκολιών και της μοναξιάς παιδιών, γονιών και δασκάλων, που δεν ακούγονται και δεν φροντίζονται “αλλού και αλλιώς”», λέει ο Θ. Μεγαλοοικονόμου και προσθέτει: «Ο ειδικός και το φάρμακο κινδυνεύουν να παρουσιάζονται ως η μόνη και εύκολη απάντηση σε όλα τα κακά, που δεν βρίσκουν πραγματική απάντηση στο κοινωνικό πεδίο».
Οι απαντήσεις που επικεντρώνονται στη φαρμακολογική ή τη θεραπευτική παρέμβαση συλλαμβάνουν και απαντούν στο πρόβλημα μονοδιάστατα και απλοποιητικά, αντιμετωπίζοντάς το ως ατομικό, ψυχολογικό/βιολογικό πρόβλημα.
Το σχολείο ως τέτοιο, η οργάνωσή του, η λειτουργία του, οι στόχοι του, το περιεχόμενο και η μεθοδολογία της διδασκαλίας, οι σχέσεις ανάμεσα σε διδάσκοντες και διδασκόμενους, το «κλίμα» και η «ατμόσφαιρα» μέσα στην τάξη, η καλλιέργεια της δημιουργικότητας, της συμμετοχής και της πρωτοβουλίας ενάντια στην παθητικότητα και τη μηχανική αποστήθιση - όλα αυτά μένουν απ’ έξω.

Τι σχολείο χρειαζόμαστε;

«Στην πραγματικότητα, όμως, το ερώτημα είναι τι σχολείο χρειαζόμαστε. Πώς έχει εξελιχθεί η κοινωνική ζωή έτσι ώστε να ανταποκρίνεται το σχολείο;» τονίζει μιλώντας στην «Εφ.Συν.» η εκπαιδευτικός Βαγγελιώ Δερμιτζάκη, δασκάλα δημοτικού τα τελευταία 20 χρόνια.
«Ολο και περισσότερα παιδιά δεν μπορούν να παρακολουθήσουν πάνω από 10 λεπτά την παράδοση. Η δυσκολία του σχολείου και η ποσότητα της ύλης έχει αυξηθεί, με αποτέλεσμα να κουράζονται περισσότερο τα παιδιά, τα οποία λόγω του ότι είναι παιδιά της οθόνης, έχουν μάθει σε έναν διαφορετικό ρυθμό και βαριούνται στην τάξη».
Οι υπερβολικές διαγνώσεις συμφωνεί ότι είναι ένα κοινωνικό και εκπαιδευτικό φαινόμενο, όχι ψυχολογικό.
«Διαπιστώνουμε μία τάση για διαγνώσεις. Παρατηρούμε ότι ο ιδιωτικός τομέας δίνει με μια ευκολία διαγνώσεις, σε αντίθεση με τον δημόσιο. Πληθώρα παιδιών έρχονται με τη μία ή την άλλη διάγνωση, πολλές από τις οποίες είναι λίγο θολές, όπως η διάγνωση για “διάχυτες μαθησιακές διαταραχές”».

Το «χάπι της υπακοής»

Μία από τις «εύκολες απαντήσεις» στη δυσκολία της ΔΕΠΥ, όπως σε πολλές άλλες ανθρώπινες αντιφάσεις, είναι το φάρμακο, εξηγεί ο Θ. Μεγαλοοικονόμου.
H ριταλίνη -μια αμφεταμίνη που η φαρμακολογική της επίδραση δεν είναι μόνο στα παιδιά με υπερκινητικότητα, αλλά απλώνεται σε μια γενικά ευνοϊκή δράση στη σχολική επίδοση- είχε αποσυρθεί παλαιότερα, λόγω των σοβαρών ανεπιθύμητων παρενεργειών της (εθιστικό κ.λπ.).
Τώρα έχει γίνει το σύμβολο του γρήγορου ναρκωτικού, επαρκούς, σιωπηλού, συμπτωματικού, που, ως διά μαγείας, κάνει πιο προσεκτικό και πιο ήσυχο όποιον είναι πολύ ανήσυχος.
Διαδεδομένο ως το «χάπι της υπακοής», η ριταλίνη είναι φάρμακο της Novartis, «που κυκλοφόρησε συνοδευόμενη από μία μεγάλη διαφημιστική καμπάνια παγκοσμίως».
«Για να διαγνωστεί ΔΕΠΥ πρέπει όχι μόνο τα συμπτώματα να είναι σοβαρού βαθμού, αλλά να εμφανίζονται σε περισσότερα περιβάλλοντα ζωής ταυτόχρονα και, πάνω απ’ όλα, να εμποδίζουν το παιδί να λειτουργήσει όπως θα έπρεπε στο σπίτι, στο σχολείο, με τους φίλους, μόνο του κ.λπ. Η διάγνωση, φυσικά, θα πρέπει να γίνεται ύστερα από σοβαρή κλινική εξέταση και όχι στη βάση ερωτηματολογίων, όπως συνήθως γίνεται, που συμπληρώνονται από γονείς και εκπαιδευτικούς», εξηγεί ο κ. Μεγαλοοικονόμου.

Οι ευθύνες της Πολιτείας

Τα Χριστούγεννα του 2017 ο ΕΟΠΥΥ επιχείρησε να αντιμετωπίσει την υπερδιάγνωση επιφανειακά και όχι στοχεύοντας στη ρίζα του προβλήματος, δηλαδή αναδιαρθρώνοντας το σύστημα δημόσιων υπηρεσιών.
Περιέκοψε τη σχετική δαπάνη και διαπραγματεύτηκε «συλλογικές συμβάσεις» με τα Κέντρα στη βάση της αδιαφιλονίκητης διαιώνισης της λειτουργίας του υπάρχοντος συστήματος.
Οι γονείς βγήκαν μπροστά και διαμαρτυρήθηκαν. Με πρωτοβουλία του υπουργού Υγείας, Ανδρέα Ξανθού, δημιουργήθηκε τότε επιστημονική επιτροπή -με τη συμμετοχή γιατρών διαφόρων ειδικοτήτων (παιδιάτρων, νευρολόγων, παιδοψυχιάτρων, φυσιάτρων), εκπροσώπων του ιδιωτικού τομέα (ψυχολόγων, λογοπεδικών, λογοθεραπευτών), αλλά και συλλόγων γονέων- με αντικείμενο την εξαγωγή πορίσματος βάσει του οποίου θα κινηθεί η πολιτεία.
Το πόρισμα της Επιτροπής, επικεφαλής της οποίας είναι ο Δ. Αναγνωστόπουλος, θέτει μεταξύ άλλων τις προδιαγραφές για την αδειοδότηση και λειτουργία των Κέντρων από το υπουργείο Υγείας, από το οποίο και θα ελέγχονται.
Προβλέπει ακόμα την ύπαρξη διεπιστημονικής ομάδας, η οποία θα συνεισφέρει στην κατάλληλη διάγνωση και αντιμετώπιση του περιστατικού υπό τη διεύθυνση γιατρού, ο οποίος έχει τη συνολική ευθύνη.
Η οριοθέτηση του ιδιωτικού τομέα μέχρι το ξαναχτίσιμο του σχολείου και της δημόσιας υγείας με προτεραιότητα στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας σε κάθε γειτονιά, για τα οποία έχει δεσμευτεί η σημερινή κυβέρνηση, είναι εξαιρετικής σημασίας.
Η επικέντρωση απλώς στις όποιες ρυθμίσεις για την ίδρυση και αδειοδότηση των ιδιωτικών κέντρων, την τιμολόγηση των παρεχόμενων θεραπειών κ.λπ., είναι πολιτικές πρακτικές που δεν κάνουν άλλο από το να ανακυκλώνουν και να επιδεινώνουν το πρόβλημα.
Μια ουσιαστική αντιμετώπιση του προβλήματος των όποιων θεραπειών στα παιδιά, θα ήταν συνυφασμένη με την επαρκή στελέχωση των υπαρχουσών δημόσιων παιδοψυχιατρικών υπηρεσιών και, ταυτόχρονα, με την ίδρυση νέων, ως τη μόνη απάντηση στην πλήρη ιδιωτικοποίησή τους. Με λίγα λόγια, όπως το θέτει ο Θ. Μεγαλοοικονόμου, «χρειαζόμαστε δημόσιες, δωρεάν και υψηλού ποιοτικού επιπέδου υπηρεσίες».

“Γονείς – ελικόπτερα”: Στο σχολείο με επιθετική διάθεση

Εισαγωγικό κείμενο και μετάφραση του Δημήτρη Τσουκάλη

Ένα φαινόμενο που παίρνει διαστάσεις στην Εκπαίδευση είναι οι γονείς που έρχονται στο σχολείο με επιθετική ακόμα και πολεμική διάθεση. Δεν εμπιστεύονται και αμφισβητούν το σχολείο σε κάθε του πτυχή. Σχεδόν σε καθημερινή βάση έρχονται σε προστριβές με το σχολείο για άπειρα σημαντικά ή και απολύτως ασήμαντα θέματα. Είναι συνήθως γονείς ανώτερης μόρφωσης, υπερπροστατευτικοί, με απόλυτες απόψεις για την εκπαίδευση και την ανατροφή των παιδιών. Απαιτούν από το σχολείο να προσαρμοστεί στις δικές τους αντιλήψεις και επιθυμίες, τις οποίες θεωρούν αδιαπραγμάτευτες.

Είναι οι γονείς που…

Κάποιους  απ` αυτούς τους γονείς θα τους συναντήσει κανείς, στα διαλείμματα, ανελλιπώς στα κάγκελα  του σχολείου για να φέρουν «κάτι» (στο υπέρβαρο συνήθως) παιδί τους, που όμως  «δεν τρώει τίποτε».

Όταν ψιχαλίζει έρχονται να δουν αν βγήκαν τα παιδιά στην αυλή στο διάλειμμα και αρρωστήσουν. 

Όταν τα παιδιά πηγαίνουν στο θέατρο κουβαλούν μαζί τους το κινητό (που γνωρίζουν ότι  απαγορεύεται). Θέλουν να ξέρουν πού βρίσκονται τα παιδιά, «μη συμβεί κάτι».

Στην τσάντα τους κουβαλούν προμήθειες που θα έφταναν να ταΐσουν τουλάχιστον δυο παιδιά για μια ολόκληρη μέρα. Και… για να μη ζηλεύουν κουβαλούν μαζί τους χρήματα (από πέντε μέχρι και δέκα ευρώ στις εποχές της κρίσης) «να πάρουν κάτι από το κυλικείο».

Ανησυχούν για τους βαθμούς. Για τους σημαιοφόρους. Για το ποια δασκάλα θα πάρει την τάξη του χρόνου. Για το αν θα τελειώσουν την ύλη (της δευτέρας δημοτικού)! Για τις πολλές ή λίγες εργασίες που τους βάζει η δασκάλα. Και οπωσδήποτε για το bullying. To παιδί τους είναι πάντοτε θύμα. Ποτέ θύτης. Αν όλοι λένε το αντίθετο, τότε απλά αυτό  έχει στοχοποιηθεί.

Η σύγχρονη οικογένεια

Τα παιδιά αυτών των γονιών, συνήθως, αντιμετωπίζουν προβλήματα προσαρμογής και συνύπαρξης στο σχολικό περιβάλλον. Έχουν δυσκολίες να σεβαστούν τους κανόνες του σχολείου και δημιουργούν διαρκώς προβλήματα με τους συμμαθητές τους, αλλά και τους εκπαιδευτικούς.

Ο άκρατος ατομικισμός, η πίστη στο «δικό μου παιδί που  αδικείται» γιατί είναι ξεχωριστό και δεν το καταλαβαίνει κανείς, η ανασφάλεια για το μέλλον, η  αμφισβήτηση κάθε δημόσιου και συλλογικού αγαθού (που είναι διεφθαρμένο, αντιπαραγωγικό και άδικο, όπως η θηριώδης προπαγάνδα διαλαλεί) είναι κάποιοι από τους παράγοντες.

Πολλοί ακόμη παράγοντες, όπως η ηλικία αυτών των γονιών (συνήθως είναι γονείς μεγαλύτερης ηλικίας) και ο αριθμός παιδιών στην οικογένεια παίζουν ρόλο. Επίσης είναι εντυπωσιακό ότι μεγαλύτερα προβλήματα δημιουργούνται στα σχολεία σε οικονομικά πιο εύρωστες απ` ότι σε πιο φτωχές και υποβαθμισμένες συνοικίες, όπου τα και τα πραγματικά  προβλήματα είναι και πιο έντονα.

Το φαινόμενο αυτό έλαβε ανεξέλεγκτες διαστάσεις μετά την ψήφιση του νόμου που έθετε σε αργία τους εκπαιδευτικούς ακόμα και με την κατάθεση μήνυσης εναντίον τους. Δεκάδες ήταν οι περιπτώσεις εκπαιδευτικών, σε ολόκληρη τη χώρα, που βίωσαν έναν πραγματικό εφιάλτη, συχνά με αστήρικτες και αστείες κατηγορίες.

Τοξικό κλίμα στα σχολεία

Αυτή όμως η κατάσταση δεν ταλαιπώρησε μόνο κάποιους δασκάλους. Δημιούργησε ένα τοξικό κλίμα στα σχολεία. Οι εκπαιδευτικοί ένιωθαν -και ακόμα νιώθουν- ότι είναι ευάλωτοι και απροστάτευτοι μπροστά σε παράλογες απαιτήσεις και επιθετικές συμπεριφορές μερίδας γονέων.

Από την πλευρά της διοίκησης, ακόμα και κραυγαλέα παράλογες καταγγελίες, ακολουθούσαν την τυπική διαδικασία της διερεύνησης, «δικαιώνοντας», έστω και πρόσκαιρα, αυτού του τύπου τη συμπεριφορά.

Αυτή η αντιμετώπιση ενθάρρυνε ακόμα περισσότερο  τη γιγάντωση του φαινομένου. Τελευταίο κρούσμα η καταγγελία σε σχολείο της Κρήτης, που οδήγησε 24 από τους 25 εκπαιδευτικούς του σχολείου να ζητήσουν απόσπαση από το σχολείο. 

Κανείς λογικός άνθρωπος δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι το σύνολο των εκπαιδευτικών οποιουδήποτε σχολείου, από μια κακώς εννοούμενη συναδελφική αλληλεγγύη, θα κάλυπταν συναδέλφους με απαράδεκτη συμπεριφορά. Δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε ότι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα, ίσως το σοβαρότερο, που δυσχεραίνουν την εκπαιδευτική διαδικασία είναι η, χωρίς σοβαρή αιτία, απαξιωτική και επιθετική συμπεριφορά μερίδας γονέων.

Η  εκπαιδευτική διαδικασία καθίσταται προβληματική

Κανείς βέβαια δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι το σχολείο είναι ένας χώρος απαλλαγμένος από προβλήματα, όπου όλα λειτουργούν ιδανικά  ή ότι και οι εκπαιδευτικοί δεν έχουν ευθύνες, κι αυτοί εξάλλου μέρος αυτής της κοινωνίας είναι, αλλά αυτή η κατάσταση ελάχιστα είχε να κάνει με πραγματικά προβλήματα.

 Όπως θα διαβάσετε στη συνέντευξη που μεταφράζουμε το φαινόμενο δεν είναι ελληνικό (παρότι στην Ελλάδα της γενικευμένης κρίσης εξελίσσεται διαρκώς και παίρνει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά), τα ίδια πάνω κάτω φαινόμενα με παρεμφερείς ή και πανομοιότυπες  αιτίες εμφανίζονται και σε άλλες χώρες.

Με μια ουσιώδη διαφορά. Στις  άλλες ευρωπαϊκές  χώρες αναγνωρίζεται ως παθολογικό κοινωνικό φαινόμενο. Στην Ελλάδα αυτή η συμπεριφορά υπερπροστατευτικών γονέων επαινείται ως υπεύθυνη στάση απέναντι στην ανευθυνότητα δημοσίων λειτουργών.

Ο κραυγαλέος λαϊκισμός  των Μ.Μ.Ε. και τα συμφέροντα απαξίωσης της δημόσιας εκπαίδευσης  κάνουν καλά τη δουλειά τους.

Η  συνέντευξη που δημοσιεύουμε πιο κάτω είναι από τη γερμανική εφημερίδα “Lausitzer  Rundschau”.

Αφορμή για τη συνέντευξη ήταν η κυκλοφορία του βιβλίου του εκπαιδευτικού Γιόζεφ Κράους με τίτλο «Γονείς- ελικόπτερα», στο οποίο αναλύει το φαινόμενο των υπερπροστατευτικών γονέων και τις επιπτώσεις από τη συμπεριφορά τους στην εκπαιδευτική διαδικασία, αλλά και στην ανάπτυξη των ίδιων των παιδιών τους. Το βιβλίο αυτό έγινε μπεστ σέλερ στη Γερμανία (το βιβλίο βρίσκεται σε διαδικασία έκδοσης και στα κινέζικα) και ο Γιόζεφ Κράους καλείται συχνά από διάφορους φορείς και δίνει διαλέξεις στη Γερμανία, αλλά και σε άλλες γερμανόφωνες χώρες,  αναλύοντας το φαινόμενο.

“Helikopter – Eltern – Schluss mit Förderwahn* und Verwöhnung”

“ΓΟΝΕΙΣ – ΕΛΙΚΟΠΤΕΡΑ – Τέλος με την υπερπροστατευτικότητα και την αντιμετώπιση ων παιδιών ως  αλόγων  κούρσας”

Ποιοι είναι «οι γονείς-ελικόπτερα»;

Είναι γονείς οι οποίοι σαν ιπτάμενα ραντάρ υπερίπτανται κάθε στιγμή πάνω από τα παιδιά τους  και είναι έτοιμοι να επέμβουν για να τα «σώσουν». Συνήθως σηκώνουν πολλή σκόνη και η εμφάνισή τους γίνεται πάντα με θόρυβο. Μεταξύ αυτών των γονιών μπορεί κανείς να διακρίνει τα «ελικόπτερα διάσωσης», «τα ελικόπτερα άμεσης επέμβασης»  και «τα ελικόπτερα μεταφοράς». Τους συναντά κανείς στα νηπιαγωγεία, στα σχολεία, στους συλλόγους και τα ιατρεία.

Δεν υπήρχαν πάντα τέτοιοι γονείς ή είναι φαινόμενο του καιρού μας; Μεμονωμένες περιπτώσεις υπήρχαν και πριν. Υπάρχει όμως σημαντική αύξηση στη Δύση, όπως και στην Ασία. Πριν από μερικά χρόνια οι «γονείς – ελικόπτερα» ανήκαν στην ανώτερη τάξη.   Κατά τη γνώμη μου τους συναντά κανείς πια και στη μεσαία τάξη. Κατά τις εκτιμήσεις μου οι «γονείς – ελικόπτερα», όπως και άλλες ακραίες περιπτώσεις γονέων, όπως γονείς που παραμελούν τα παιδιά τους, είναι περίπου το ένα τρίτο των γονιών. Ευτυχώς τα δύο τρίτα των γονιών είναι συνεργάσιμοι,  κανονικοί, φυσιολογικοί άνθρωποι.

Σε τι οφείλεται η αύξηση του αριθμού των «γονιών -ελικόπτερα»;

Ένας λόγος είναι ότι αυξάνεται ο αριθμός των οικογενειών με ένα παιδί. Επίσης το γεγονός ότι πολλοί πλέον γίνονται γονείς σε μεγαλύτερη ηλικία. Στη Γερμανία αυξάνεται ο αριθμός των οικογενειών με ένα παιδί. Επίσης υπάρχει κι ένα άλλο κρίσιμο στοιχείο. Αυτό είναι ότι πολλοί  γίνονται  γονείς σε όλο και μεγαλύτερη ηλικία. Οι μεγαλύτεροι σε  ηλικία  γονείς είναι πολύ «προγραμματισμένοι», με λιγότερο αυθορμητισμό και μικρότερη ενσυναίσθηση.

Επίσης παρατηρείται μια όλο και μεγαλύτερη ψυχολογικοποίηση της ανατροφής των παιδιών.  Αυτό οφείλεται σε μια πραγματική πλημμυρίδα της λεγόμενης “βιομηχανίας συμβουλευτικής”, μέσω του έντυπου και ηλεκτρονικού τύπου.

Μέσα σ` όλα αυτά πρέπει να προσθέσουμε και το φόβο που προκαλείται από  τις έρευνες που «διαπιστώνουν» ότι οι Γερμανοί μαθητές υστερούν σε σχέση με τους συνομηλίκους τους παγκόσμια και ότι  αν δεν φοιτήσουν στο ανώτερο σχολείο (Gymnasium) και δεν κάνουν το Abitur  (απολυτήριες εξετάσεις που εξασφαλίζουν τη φοίτηση στα πανεπιστήμια) δεν έχουν καμιά ελπίδα στον παγκόσμιο ανταγωνισμό.

Ποια είναι η εξέλιξη των παιδιών αυτών των γονέων; Τα παιδιά αυτά, ενώ αναπτύσσουν έντονες φιλοδοξίες, από την άλλη δυσκολεύονται να αναλάβουν ευθύνες. Δυσκολεύονται στην πραγματικότητα να ενηλικιωθούν και περνάνε μια παρατεταμένη εφηβεία. Δεν αποκτούν πραγματική αυτονομία από τους γονείς. Όπως καταλαβαίνετε, αυτά τα παιδιά γίνονται στη συνέχεια και  προβληματικοί σύζυγοι.

Τα σημερινά παιδιά είναι διαφορετικά από τα παιδιά των προηγούμενων γενεών;

Η υπερπροστατευτική παιδαγωγική έχει κάνει τα παιδιά διαφορετικά. Η ακτίνα δράσης των σημερινών δεκάχρονων παιδιών από τα δύο με τρία χιλιόμετρα, που ήταν παλιότερα, έχει περιοριστεί στα 200 με 300 μέτρα (Σημ: Στις ελληνικές πόλεις μάλλον έχει μηδενιστεί.). Πολλά παιδιά που  υπερπροστατεύονται δεν τους επιτρέπεται, για παράδειγμα,  να σκαρφαλώσουν σε ένα δέντρο και μεταφέρονται με το αυτοκίνητο μέχρι την πόρτα του σχολείου. Έτσι δεν μαθαίνουν μόνα τους να διαχειρίζονται  τους κινδύνους.
Το τηλεοπτικό στερέωμα, από την άλλη, τρομοκρατεί ότι παντού υπάρχουν κίνδυνοι και ότι το κακό καραδοκεί. Οι στατιστικές, βέβαια, δείχνουν ακριβώς το αντίθετο. Για παράδειγμα ο αριθμός των νεκρών από τροχαία από τη δεκαετία του 1970 έχει μειωθεί κατά 80%. (Ακόμα και η περίπτωση της παιδικής  κακοποίησης οι έρευνες δείχνουν ότι κατά 90% συμβαίνουν στο στενό  οικογενειακό περιβάλλον κι όχι έξω από αυτό, αναφέρει ο Γιόζεφ Κράους σε άλλη συνέντευξη του  στην εφημερίδα Die Welt.)

Εκτός από γονείς, υπάρχουν και παππούδες -ελικόπτερα;

Όπου συμμετέχω σε ημερίδες με θέμα τους «γονείς – ελικόπτερα» έρχονται και πολλοί παππούδες. Μερικοί όντως κακομαθαίνουν τα εγγόνια τους. Υπάρχουν όμως και πολλοί παππούδες με τους οποίους  μιλάω, που αντιμετωπίζουν με έντονο σκεπτικισμό την ανατροφή των σημερινών παιδιών.

Ποιος είναι ο αντίλογος στους «γονείς- ελικόπτερα»;

Κατά την άποψή μου η ανατροφή των παιδιών είναι μια υπόθεση που έχει κάποια όρια στον προγραμματισμό. Πρέπει να βρίσκει κανείς τη χρυσή τομή μεταξύ του «καθοδηγώ» και του «αφήνω να αναπτυχθεί». Οι γονείς δεν πρέπει από φόβο ότι θα χάσουν την αγάπη των παιδιών τους να αφήνουν τα παιδιά να κάνουν ό,τι θέλουν. Θα πρέπει να αφήσουμε τα παιδιά να παίρνουν πρωτοβουλίες, ακόμα κι αν αποτύχουν θα μάθουν να διαχειρίζονται την απογοήτευση  και την αποτυχία τους. Πρέπει να τα εμπιστευτούμε γιατί έτσι θα αποχτήσουν αυτοεκτίμηση, θα γίνουν υπεύθυνα και θα εξελίσσονται με εμπιστοσύνη στον εαυτό τους.

Επίσης δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το χιούμορ παίζει σημαντικό ρόλο στην ανατροφή των παιδιών. Το χιούμορ ακτινοβολεί ζεστασιά, δημιουργικότητα και καλοσύνη. Δίνει μια ευκαιρία τις ανεπάρκειες  και τις δυσκολίες μας να τις αντιμετωπίζουμε πιο ψύχραιμα.

Είναι η περίπτωση των «γονιών- ελικόπτερα» θεραπεύσιμη;

Σε ένα πρώτο στάδιο, όσο υπάρχει ακόμα η ευελιξία και η δυνατότητα να αλλάζει κανείς, μπορεί αυτό να συμβεί. Κι όταν συμβεί, σε πολλές περιπτώσεις έχει και σαν αποτέλεσμα οι γονείς αυτοί να θέλουν να αποχτήσουν περισσότερα παιδιά.

*Η έκφραση  Förderwahn σημαίνει τη μανία να φορτώνονται τα παιδιά με δραστηριότητες.

Ο Γιόσεφ Κράους είναι πρόεδρος συνδικάτου εκπαιδευτικών της Γερμανίας (Deutsche Lehrerverband), διευθυντής Λυκείου  και ψυχολόγος.

Σημ: 1. Πάνω στο ίδιο θέμα έχει ενδιαφέρον η επιστολή που έστειλε στην εφημερίδα “Stuttgarter Zeitung” ο διευθυντής του Δημοτικού σχολείου της πόλης Bad Cannstatt, Ράλφ Χέρμαν,  διαμαρτυρόμενος για τη συμπεριφορά των γονιών του σχολείου. Γράφει χαρακτηριστικά: «Καθημερινά πολλοί γονείς φέρνουν τα παιδιά τους στο σχολείο με το αυτοκίνητο μέχρι την είσοδο του σχολείου, όπου  παρκάρουν παράνομα παρεμποδίζοντας την ασφαλή είσοδο των μαθητών. Στη συνέχεια ξεφορτώνουν τσάντες και παιδιά και τα ακολουθούν κουβαλώντας  τις τσάντες μέσα στις τάξεις όπου και  περιμένουν να βγάλουν τα μπουφάν των παιδιών και να τα κρεμάσουν στις κρεμάστρες. Με την ευκαιρία ψάχνουν και  τους εκπαιδευτικούς για να ρωτήσουν διάφορα πράγματα. Η κατάσταση, γράφει ο διευθυντής, είναι απίστευτη και απαράδεκτη.»

2. Η έκφραση «γονείς- ελικόπτερα»  “Helikopter-Eltern” προέρχεται από την Αμερική, όπου  επίσης το  φαινόμενο έχει, από χρόνια, πάρει διαστάσεις. (Ο συγγραφέας επιλέγει αντί της γερμανικής λέξης  Hubschrauber  την  ελληνική λέξη  Helikopter για τον τίτλο του βιβλίου. Η ελληνική λέξη εμπεριέχει περισσότερες έννοιες από τη γερμανική που αποδίδει περισσότερο το συγκεκριμένο μεταφορικό μέσο.)

Πρέπει η σημαία να είναι προνόμιο των αρίστων;

Αναδημοσιεύουμε την ενδιαφέρουσα προσέγγιση του Χαρίδημου Τσούκα από την εφημερίδα "Καθημερινή της Κυριακής":

Κάθε εθνική επέτειος είναι ευκαιρία αναστοχασμού και γιορτής. Θυμόμαστε τα ιστορικά γεγονότα για να ξανασκεφτούμε τον εθνικό μας εαυτό, σε μια αέναη επανεπεξεργασία της μνήμης. Συγχρόνως, τιμώντας μια εθνική επέτειο, γιορτάζουμε συλλογικά ως έθνος.
Η γιορτή δεν είναι εγκεφαλική λειτουργία αλλά ψυχο-σωματική μετοχή σε τελετουργία. Δεν γιορτάζουμε κατά μόνας, αλλά ανταμώνοντας με τους άλλους. Η γιορτή συγκινεί, πλάθει το θυμικό μέρος της ψυχής και ενισχύει το συλλογικό φρόνημα.
Οι μαθητικές παρελάσεις είναι ένα σημαντικό στοιχείο της εθνικής γιορτής. Τα παιδιά, ιδιαίτερα του Δημοτικού, πρέπει να εμπεδώσουν αίσθημα εθνικής ταυτότητας, τόσο με τον λόγο όσο και με το συναίσθημα. Γίνεσαι Ελληνας, δεν γεννιέσαι.
Οι παρελάσεις δεν είναι πεζοπορία. Διαπερνώνται από συμβολισμό που εμπλέκει ουσιωδώς το σώμα (στολή, κίνηση, ίσως τραγούδι) και, εμμέσως, το συναίσθημα. Η σημαία είναι το σύμβολο του έθνους. Ποιος κρατά τη σημαία σε μια μαθητική παρέλαση είναι μια αυτο-δηλωτική επιλογή για μια κοινότητα: αποκαλύπτει πώς αντιλαμβάνεται τον εαυτό της.
Η ελληνικότητα
Πριν από είκοσι και πλέον χρόνια, τέθηκε το δίλημμα αν ένας αλλοδαπής καταγωγής μαθητής δικαιούται να είναι σημαιοφόρος. Σήμερα, έχοντας ωριμάσει, το ερώτημα μας φαίνεται αναχρονιστικό. Πιο πρόσφατα, μας απασχόλησε κατά πόσον μια μαθήτρια δικαιούται να παρελάσει φορώντας την ισλαμική μαντίλα. Χωρίς να είμαι βέβαιος, έχω την εντύπωση ότι ωριμάσαμε και ως προς αυτό. Η ελληνικότητα δεν εξαλείφει τη θρησκευτική ετερότητα. Μετέχοντας στην ελληνική παιδεία, το αλλοδαπής καταγωγής ή ετερόθρησκο παιδί μετέχει και στις τελετές του έθνους. Σμιλεύει την αυτοαντίληψή του με το λεξιλόγιο και τα σύμβολα που του παρέχει η παιδευτική λειτουργία – γίνεται Ελληνας. Συγχρόνως, η απόκλιση από τον εθνικό κανόνα δίνει το έναυσμα στην εθνική κοινότητα να διευρύνει την έννοια της πατρίδας. Η ελληνικότητα είναι εύπλαστη έννοια.
Τώρα, τεθήκαμε ενώπιον ενός άλλου ερωτήματος: οι σημαιοφόροι στο Δημοτικό πρέπει να ορίζονται με βάση τη μαθητική επίδοση ή την κλήρωση; Οι αριστούχοι ή οι κληρωτοί; Το υπουργείο Παιδείας αποφάνθηκε: οι αριστούχοι. Η αρμόδια υπουργός κ. Κεραμέως εξήγησε το σκεπτικό της στη Βουλή: «[…] προκρίνεται η προσπάθεια έναντι της τύχης. Ο στόχος είναι η επιβράβευση της προσπάθειας και η παροχή κινήτρου για τη βελτίωση των επιδόσεων».
Τι ισχυρίζεται η υπουργός; Μπορείς να κρατήσεις τη σημαία στην παρέλαση μόνο αν είσαι άριστος μαθητής. Ας σκαλίσουμε λίγο το υπέδαφος του ισχυρισμού: το σύμβολο του έθνους θεωρείται έπαθλο, κάτι σαν Οσκαρ, το οποίο το κερδίζεις με κόπο, ανταγωνιζόμενος τους άλλους που το συνδιεκδικούν. Η σημαιοφορία είναι ένα ακόμα στοιχείο του καλού βιογραφικού. Δείτε τη συναλλακτική-δοσοληπτική (transactional) αντίληψη της υπουργού: άξιοι να φέρουν τη σημαία δεν είναι όλοι όσοι μετέχουν της ελληνικής παιδείας, άρα όσοι, κατ’ αρχήν, διαμορφώνουν αντίστοιχη εθνική συνείδηση, αλλά μόνον όσοι αριστεύουν βαθμολογικά. Εχεις υψηλή βαθμολογία; Ανταμείβεσαι. Πρόκειται για παρανόηση εννοιών, η οποία παράγει έναν ψευδοαξιοκρατικό ελιτισμό. Εξηγούμαι.
Αν και ως ουσιαστικό παραπλανά, η «αριστεία» δεν είναι κατάσταση αλλά διαδικασία. Αριστεύω ως δάσκαλος ή γιατρός λ.χ. θα πει (δανείζομαι την ορολογία του Αλασντερ Μάκινταϊρ, του πιο σημαντικού εν ζωή νεοαριστοτελικού φιλοσόφου): έχω εσωτερικεύσει το «ενδογενές αγαθό» της συλλογικής δραστηριότητας στην οποία μετέχω (να εκπαιδεύω, να θεραπεύω) και, συγχρόνως, υπάγω τον εαυτό μου στα «κριτήρια αριστείας» που διέπουν το επάγγελμά μου.
Αντιστοίχως, ο μαθητής αριστεύει όχι όταν επιζητεί καλούς βαθμούς (η βαθμοθηρία είναι στρέβλωση του «ενδογενούς αγαθού» της μάθησης – δηλαδή της μάθησης ως αυταξίας), αλλά όταν προσπαθεί διαρκώς να μορφώνεται και, άρα, να βελτιώνεται. Η αριστεία είναι μια ασυμπτωτική κίνηση προς την τελειότητα. Δεν θα την πετύχεις ποτέ, αλλά διαρκώς προσπαθείς. Αν χρειάζεσαι κίνητρα για να επιδιώκεις την αριστεία είναι ένδειξη ανωριμότητας. Τα «ενδογενή αγαθά» είναι αυτοαναφορικά: ο γιατρός θεραπεύει γιατί είναι γιατρός. Ο μαθητής μαθαίνει γιατί είναι μαθητής.
Η μόνη προϋπόθεση
Η τιμή να είσαι σημαιοφόρος έχει μία μόνο προϋπόθεση: να μετέχεις της «ημετέρας παιδείας». Αυτό αρκεί για την, κατ’ αρχήν, συμπερίληψή σου στην εθνική κοινότητα. Οπως όλα τα μέλη της κοινότητας έχουν την ίδια υποχρέωση να υπερασπιστούν τη σημαία, πρέπει να έχουν και την ίδια δυνατότητα να την κρατήσουν. Οταν όλοι σε μια τάξη έχουμε τις ίδιες πιθανότητες να κληρωθούμε σημαιοφόροι, τότε, κατ’ αρχήν, όλοι οφείλουμε να ετοιμαζόμαστε για το ενδεχόμενο να μας πέσει ο κλήρος – ενισχύεται ο συμπεριληπτικός πατριωτισμός. Δεν ξέρω αν και πότε η πατρίδα θα με καλέσει να την υπερασπίσω, ξέρω όμως ότι πρέπει να ετοιμάζομαι γι’ αυτό. Σήμερα ίσως κρατήσω τη σημαία, αύριο θα υπηρετήσω τη θητεία μου, μεθαύριο θα μπω στη μάχη, αν χρειαστεί.
Την πατρίδα στον πόλεμο την υπερασπίζονται οι πολλοί – αυτοί που ο βρετανικός ελιτισμός περιφρονητικά αποκαλεί hoi polloi (η μάζα). Αυτούς τιμά το μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη. Τα αμόρφωτα αγροτόπαιδα της επαρχίας δημιούργησαν το έπος του ’40 και το μεγαλείο της Εθνικής Αντίστασης. Γράφει ο Αγγελος Τερζάκης στην «Ελληνική Εποποιία (1940-1941)» για το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940: «Κι’ ο πιο ταπεινός, έκανε τη σκέψη άθελά του, πως σ’ αυτόν έλαχε να τιμήσει αυτή τη φάλαγγα των νεκρών που ξεκινάει από πολύ μακρυά και δίνει νόημα στο Χρόνο. Η εκλογή της Μοίρας είταν βαρειά, αλλά για τούτο και η τιμή πολύ μεγάλη». Προσέξτε πόσο διαφέρει η γλώσσα της «Μοίρας» του Τερζάκη από τη γλώσσα των «κινήτρων» της υπουργού.
Δεν ξέρουμε πότε θα μας πέσει ο κλήρος να υπερασπίσουμε την πατρίδα. Δεν γνωρίζουμε ποια γενιά θα διαλέξει η Μοίρα να σηκώσει το λάβαρο. Μπορούμε όμως να προετοιμαστούμε: όλα τα παιδιά πρέπει να έχουν την ίδια πιθανότητα να νιώσουν την τιμή να είναι σημαιοφόροι στην εθνική γιορτή. Με κλήρωση, φυσικά – πώς αλλιώς;

* Ο κ. Χαρίδημος Κ. Τσούκας (www.htsoukas.com) είναι καθηγητής στα Πανεπιστήμια Κύπρου και Warwick.

Παλιότερα ήταν καλύτερα;

Αναδημοσιεύουμε το άρθρο του Θανάση Γιακέλτση από την Εφημερίδα των Συντακτών

Την 1η Ιουνίου 2019, πέθανε στα 88 του χρόνια ο Γάλλος φιλόσοφος και επιστημολόγος Μισέλ Σερ. Ο Σερ δίδαξε Ιστορία της Επιστήμης στη Σορβόνη, στο Στάνφορντ και σε άλλα πανεπιστήμια και έγραψε πάνω από εξήντα έργα. Ηταν μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας από το 1990.

Στη γλώσσα μας κυκλοφορούν τα βιβλία του «Το φυσικό συμβόλαιο» (ΠΕΚ 2002), «Το παράσιτο» (Σμίλη 2009), «Καιρός των κρίσεων» (Καλέντης 2011) και «Η κοντορεβιθούλα» (Ποταμός 2013). Εγκυκλοπαιδικό πνεύμα, εργάστηκε όσο λίγοι για να γεφυρώσει το χάσμα που χωρίζει τις «δυο κουλτούρες», τις ανθρωπιστικές από τις θετικές επιστήμες.

Ο Σερ αμφισβητούσε τις θεωρίες της «παρακμής» και την τάση πολλών διανοουμένων να εξωραΐζουν ή και να εξιδανικεύουν το παρελθόν, θεωρώντας το σαν μια χρυσή εποχή σε σχέση με την υποτιθέμενη σύγχρονη βαρβαρότητα και κατάπτωση.

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «C’ était mieux avant!» (Le Pommier 2017), ο Σερ είχε δώσει, το 2017, στο ελβετικό περιοδικό Le Temps, τη συνέντευξη που ακολουθεί

Μισέλ Σερ

• Το βιβλίο σας απευθύνεται στους «γκρινιάρηδες παππούδες». Θεωρείτε ότι είναι πολλοί;

Αυτό το βιβλίο δεν είναι μια κριτική στους γέρους, στους οποίους ανήκω κι εγώ. Ακούω όμως πολύ αρνητικά λόγια για τους νέους και για τον κόσμο έτσι όπως έγινε. Θέλησα να θυμίσω ότι πριν από μερικές δεκαετίες είχαμε τον Χίτλερ, τον Στάλιν, τον Φράνκο, τον Μουσολίνι, τον Μάο, που προκάλεσαν σαράντα πέντε εκατομμύρια νεκρούς. Προφανώς υποκλίνομαι με λύπη και συγκίνηση μπροστά στα θύματα των τωρινών τρομοκρατικών επιθέσεων και εμφύλιων πολέμων, αλλά σε σχέση με αυτό που έζησα στη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου ή με κρατικά εγκλήματα όπως η ναζιστική γενοκτονία ή τα γκουλάγκ δεν υπάρχει σύγκριση. Και μολονότι πολλοί είναι πεισμένοι ότι ο κόσμος μας είναι βίαιος, ποτέ άλλοτε δεν είχαμε γνωρίσει μια τόσο μακρά περίοδο ειρήνης.

• Οι γέροι δεν είναι οι μόνοι που γκρινιάζουν. Βλέπουμε όλο και περισσότερους νέους να αμφισβητούν την πρόοδο, όπως εκείνη των εμβολίων για παράδειγμα.

Η έννοια του χαμένου παραδείσου είναι μια σταθερά της ανθρωπότητας. Οταν ήμουν νέος, ορισμένοι της γενιάς μου έλεγαν ήδη ότι παλιότερα ήταν καλύτερα. Ο κόσμος άλλαξε ριζικά υπό την επίδραση των θετικών επιστημών: από τη βιοχημεία και τη φαρμακευτική, που συνέβαλαν στην πρόοδο της υγείας, και από τα μαθηματικά χάρη στα οποία αναπτύχθηκαν οι νέες τεχνολογίες.

Ωστόσο, αυτοί που παίρνουν τον λόγο σήμερα, από τα στελέχη της διοίκησης ώς τους πολιτικούς, έχουν σπουδάσει ανθρωπιστικές επιστήμες. Αυτό προκαλεί ένα χάσμα ανάμεσα στην αλήθεια των ανθρωπιστικών επιστημών, που είναι σχετική, και στην επιστημονική αλήθεια. Συνεπώς, το πρόβλημα δεν είναι πλέον να γνωρίζουμε αν η ασπιρίνη είναι αποτελεσματική, αλλά να γνωρίζουμε πόσοι άνθρωποι θεωρούν ότι η ασπιρίνη είναι αποτελεσματική. Είναι δραματικό να μην πιστεύουμε στα εμβόλια.

Για παράδειγμα, αν οι άνθρωποι μπορούν να λιάζονται σχεδόν γυμνοί στις παραλίες, αυτό συμβαίνει επειδή το 1974 η ευλογιά, που είχε παραμορφώσει τόσα σώματα, ξεριζώθηκε από τα εμβόλια. Σήμερα δεν πεθαίνουμε πλέον παρά μόνον από ασθένειες για τις οποίες δεν υπάρχει ακόμη εμβόλιο.

• Φαίνεται ωστόσο ότι υπήρξε μια χρυσή εποχή: η μεταπολεμική «ένδοξη τριακονταετία», μια περίοδος ειρήνης, ευημερίας και πλήρους απασχόλησης…

Στη διάρκεια της «ένδοξης τριακονταετίας» υπήρχαν επίσης ο Μάο, ο Πολ Ποτ, ο Τσαουσέσκου, το Σιδηρούν Παραπέτασμα. Και αυτή η «ένδοξη τριακονταετία» ήταν τοπικά περιορισμένη, ενώ σήμερα η άνεση είναι περισσότερο διαδεδομένη. Αυτό που μπορεί πράγματι να μας προβληματίζει είναι η αύξηση της ανεργίας. Επειδή η εργασία εξελίχθηκε πολύ με τα τεχνικά εργαλεία, που μας απάλλαξαν από πολλές κοπιαστικές εργασίες. Αλλά όσο περισσότερα εργαλεία έχουμε τόσο λιγότερη εργασία υπάρχει. Οδηγούμαστε σε μια κοινωνία χωρίς εργασία; Αν φτάσουμε εκεί, θα πρέπει να ξανασκεφτούμε συνολικά την οργάνωση της κοινωνίας. Και κανείς δεν μπορεί να πει αν αυτό είναι ένα καλό ή ένα κακό νέο.

• Σε κάθε περίπτωση, εσείς θυμίζετε ότι οι άνθρωποι βρομούσαν, επειδή η υγιεινή ήταν θλιβερή.

Δεν φαντάζεστε μέχρι ποιο σημείο! Στη δεκαετία του 1950, το περιοδικό Elle προκάλεσε σκάνδαλο επειδή συμβούλευε τις γυναίκες να αλλάζουν κιλότα κάθε μέρα. Εκείνη την εποχή το να αναφέρεται κανείς στην προσωπική υγιεινή ήταν ταμπού, αλλά το να τολμάει να φαντάζεται ότι θα αλλάζουμε καθημερινά εσώρουχα ήταν τρέλα. Παλιότερα υπήρχαν επίσης πολλές ασθένειες τις οποίες η πενικιλίνη τις εξαφάνισε. Προπολεμικά, στους δέκα ασθενείς που περίμεναν στον προθάλαμο του ιατρείου συναντούσαμε τρεις φυματικούς και τρεις συφιλιδικούς. Αυτό τελείωσε. Η ιατρική και η υγιεινή συνέβαλαν στην αύξηση του προσδόκιμου ζωής. Σήμερα μια γυναίκα 60 ετών είναι πιο μακριά από τον θάνατό της από όσο ένα νεογέννητο το 1700.

• Από πού προέρχεται αυτός ο περιρρέων πεσιμισμός;

Οι πλούσιοι σπάνια αντιλαμβάνονται ότι είναι πλούσιοι και όσο περισσότερο είναι κανείς μέσα στις ανέσεις τόσο περισσότερο ευαίσθητος είναι για τις λίγες στιγμές των δυσκολιών. Εξάλλου, στη διάρκεια της «ένδοξης τριακονταετίας» λίγοι άνθρωποι είχαν επίγνωση του ότι ζουν σε μια περίοδο ευημερίας. Γκρίνιαζαν ήδη από τότε. Είναι θέμα νοοτροπίας, κυρίως γαλλικής. Στη Γαλλία ποτέ δεν λέμε «καλά», αλλά λέμε «όχι άσχημα». Αυτή η κουλτούρα βασίζεται στην κριτική που χρονολογείται από τον καιρό του Βολταίρου. Ο αισιόδοξος παρέμεινε ένας αφελής («Καντίντ»), επομένως ένας ανόητος, ενώ ο απαισιόδοξος υποτίθεται ότι είναι διορατικός. Ριψοκινδυνεύω να θεωρηθώ ανόητος.

• Στο βιβλίο σας «Η κοντορεβιθούλα» εγκωμιάζετε το διαδίκτυο που φέρνει μπροστά μας τον κόσμο ολόκληρο με ένα κλικ. Μας φέρνει όμως και τα fake news, τον ναρκισσισμό των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Αφότου είχα γράψει αυτό το βιβλίο, ήρθαν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με τις παθογένειες που αναφέρατε. Προτιμώ όμως να θυμίσω έναν μύθο. Ηταν κάποτε ένας πλούσιος που είχε έναν δούλο, τον οποίο αγαπούσε πολύ επειδή του μαγείρευε θαυμάσια. Μια μέρα ο αφέντης ζητάει από τον δούλο του να του μαγειρέψει το καλύτερο πιάτο του κόσμου και ο δούλος μαγειρεύει γλώσσα. Ο αφέντης το απολαμβάνει κι έπειτα ζητάει το χειρότερο πιάτο. Ο δούλος μαγειρεύει πάλι γλώσσα. «Με κοροϊδεύεις», φωνάζει ο αφέντης. Ο δούλος, που ονομάζεται Αίσωπος, απαντάει ότι η γλώσσα είναι το καλύτερο και το χειρότερο από όλα τα πράγματα, επειδή χρησιμεύει για να λέμε «σ’ αγαπώ» ή για να συκοφαντούμε. Και όλα τα μέσα επικοινωνίας φέρνουν το καλύτερο ή το χειρότερο, όπως στον μύθο του Αισώπου.

Εχω γνωρίσει καλά τη Silicon Valley, όπου έζησα επί τριάντα επτά χρόνια. Εκείνη την εποχή επικρατούσε εκεί μια πολύ ελευθεριακή και εξισωτική ιδεολογία. Επειτα έγιναν οι κύριοι του κόσμου και η αποκλειστική ιδιοκτησία δεδομένων από τέσσερις-πέντε επιχειρήσεις είναι μια καταστροφή που πρέπει να αποτρέψουμε γρήγορα.

• Ειλικρινά, τι είναι αυτό που βρίσκετε λιγότερο καλό σήμερα;

Οι οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες, οι οποίες αυξάνονται. Αν χαθεί η μεσαία τάξη και αν δημιουργηθούν όλο και πιο έντονες ανισότητες, δεν θα έχουμε πλέον δημοκρατία. Αυτό άλλωστε συμβαίνει με τον Ντόναλντ Τραμπ. Οι μεγάλες ανισότητες εισοδημάτων και κουλτούρας είναι αυτό από το οποίο κινδυνεύουμε περισσότερο.